विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली भूकम्पहरू: के सुनामी यति डरलाग्दो हुन सक्छ?

न्युयोर्क- रुसको क्याम्च्याट्का प्रायःद्वीप नजिकै गएको म्याग्निट्यूड ८.८ को शक्तिशाली भूकम्पले फेरि एकपटक हामीलाई सम्झायो—प्रकृतिको शक्ति कहिले र कसरी प्रहार गर्छ भन्ने कुरा अनुमान गर्न कठिन हुन्छ।
तर यो एक्लो घटना होइन। इतिहासमा यस्ता कैयौँ ‘महाभूकम्प’ आएका छन्, जसले न केवल जमिन हल्लाएका छन्, सागरसमेत उर्लिएका छन्।
– पाँच शक्तिशाली भूकम्प — जसले इतिहास रचे

१- चिली, १९६० — म्याग्निट्यूड ९.५

भूकम्पको राजा मानिने यो धक्का अहिलेसम्मकै शक्तिशाली। १६५५ जनाको ज्यान गयो, २० लाखभन्दा बढी बेघर। यो घटनाले थाल्यो सुनामीको भयावह कथा।

२- जापान, २०११ — तोहोकु भूकम्प (म्याग्निट्यूड ९.१)

सुनामीको छालले फुकुसिमाको परमाणु केन्द्रलाई नै संकटमा पार्‍यो। जापानमै लाखौँले विस्थापन भोगे।

३- रुस, १९५२ — क्याम्च्याट्का (म्याग्निट्यूड ९.०)

हवाईमा सुनामी उत्पन्न गर्दै १० लाख डलरभन्दा धेरैको क्षति। त्यो पनि मोबाइल फोन त के, रङ्गीन टेलिभिजनसमेत विरलै पाइने समय।

४- चिली, २०१० — म्याग्निट्यूड ८.८

भूकम्पको पुनरागमन! यसपटक पनि सुनामीको चेतावनी, जनधनको ठुलो क्षति।

५- एक्वेडोर, १९०६ — म्याग्निट्यूड ८.८

सुनामीले कोलम्बियादेखि मेक्सिकोसम्मका तटीय भागहरू चपेटामा परे।

– किन भूकम्पले ल्याउँछ सुनामी?

हामी बस्ने पृथ्वीका भागहरू वास्तवमा ठूला-ठूला ‘टेकटोनिक प्लेट’ हुन्, जो विस्तारै सर्छन्।
तर कहिले काँही ती प्लेटहरू अड्किन्छन्—र त्यसको तनाव एकाएक विस्फोट जस्तै छुट्दछ।

यदि यस्तो विस्फोट समुद्रको भित्री भागमा हुन्छ भने, पानी माथि धकेलिन्छ—र फैलिन्छ। यही लहरलाई हामी सुनामी भन्छौं।

हवाई विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक हेलेन यानिसेब्स्की भन्छिन्,

“सुनामीका छालहरू जेट विमानसरहको गतिमा अगाडि बढ्छन्। एक देशबाट अर्को देश पुग्न उनीहरूलाई धेरै समय लाग्दैन।”

– हालैको भूकम्प र सुनामीको असर

१ -सेभेरो–कुरिल्स्क (रुस): माछा प्रशोधन केन्द्र र बन्दरगाहहरू जलमग्न।
२ -जापान (इवाते): १.३ मिटर अग्लो छाल।
३ -हवाई र क्यालिफोर्निया: सानो तर सतर्क बनाउने खालका छालहरू।
४- १९ लाख जापानीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ सारियो।

अझै पनि कोलम्बिया र न्यूजील्याण्ड मा सतर्कता कायम।

– सबै भूकम्पले सुनामी ल्याउँदैन!

एनओएए का अनुसार: “सुनामी ल्याउने भूकम्प सामान्यतया म्याग्निट्यूड ८.० माथिको हुनुपर्छ र समुद्रको भित्री भागमा केन्द्रित हुनुपर्छ।”

त्यसैले, हरेक भूकम्पपछि समुद्र किनारमा भाग्ने होइन, तर चेतावनी सुन्ने हो।

भूकम्पको तीव्रता मात्र होइन, स्थान, गहिराइ र प्लेटहरूको प्रकृति समेत निर्णायक हुन्छन्।
र हामीलाई सँधै सम्झनु पर्ने कुरा के हो भने — प्रकृतिसँग लड्न सकिँदैन, तर सतर्कता र विज्ञानमार्फत सुरक्षाको बाटो अवश्य खोज्न सकिन्छ।

भूकम्पीय क्षेत्रको नक्सा हेर्नुहोस्, घर बनाउँदा भूकम्प प्रतिरोधी प्रविधि अपनाउनुहोस्, र सुरक्षाका लागि आपतकालीन योजना तयार राख्न नबिर्सनुहोस्।