आजदेखि एकमहिने श्रीस्वस्थानी व्रत सुरु: घरघरमा कथा वाचन र माघ स्नानको रौनक

काठमाडौँ – हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको पर्व श्रीस्वस्थानी व्रत र माघ स्नान आज (शनिबार) देखि विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ। पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म चल्ने यो एकमहिने अनुष्ठानमा विशेषगरी भगवान् शिव र देवी स्वस्थानीको पूजा आराधना गरिन्छ।

स्वस्थानीको शाब्दिक अर्थ ‘आफ्नो स्थानकी देवी’ भन्ने बुझिन्छ। स्कन्द पुराणमा उल्लेख भएअनुसार, सुनौलो वर्णकी, तीन आँखा भएकी र चार हातमा नीलकमल, खड्ग, ढाल र वरदमुद्रा लिएकी देवी नै स्वस्थानी हुन्। यो व्रत बस्नाले बिछोडिएका जोडीको पुनर्मिलन हुने, रोगव्याध निको हुने र चिताएको मनोकाङ्क्षा पूरा हुने धार्मिक विश्वास छ।

व्रतको विधिअनुसार, व्रतालुहरूले पौष शुक्ल चतुर्दशीकै दिन नङ काटी, स्नान गरेर शुद्ध वस्त्र पहिरिएका छन्। आजदेखि महिनाभरि बिहान माघ स्नान गर्ने, मध्याह्नमा महादेवको पूजा गर्ने र बेलुकी स्वस्थानी व्रत कथा सुन्ने वा सुनाउने परम्परा छ। सत्ययुगमा हिमालयकी पुत्री पार्वतीले महादेवलाई पतिका रूपमा पाउन विष्णुको सल्लाहअनुसार यो व्रत बसेको कथा स्वस्थानीमा वर्णन गरिएको छ।

यस पर्वको मुख्य आकर्षणका रूपमा राजधानीको उत्तर-पूर्वी भेगमा रहेको साँखुस्थित सालीनदीमा ‘माधवनारायण मेला’ सुरु भएको छ। सालीनदीमा स्नान गरेर माधवनारायणको दर्शन गरेमा पाप पखालिने र पुण्य कमाइने विश्वासमा देशका विभिन्न भाग र भारतबाट समेत लाखौँ भक्तजनहरू आउने गर्दछन्।

एक महिनाको व्रतपछि माघ शुक्ल पूर्णिमाका दिन १०८ को सङ्ख्यामा जनै, सुपारी, फलफूल र रोटीहरू चढाएर व्रतको समापन गरिन्छ। प्रसादका रूपमा चढाइएका सामग्रीमध्ये ८-८ वटा पति वा छोरालाई दिने र बाँकी नदीमा सेलाउने शास्त्रीय विधि रहेको छ।