अमेरिकाबाट निकालिएका भुटानी शरणार्थीको त्रासदी
काठमाडौं- अमेरिकामा पुनर्वास भई बसेका केही भुटानी शरणार्थी आपराधिक गतिविधिमा संलग्न भएको आरोपमा पछिल्ला वर्षहरूमा निष्कासनमा परे। तर उनीहरूलाई भुटानले अस्वीकार गरेर भारतमार्फत नेपाल पठाइएपछि फेरि राज्यविहीन हुने अवस्था सिर्जना भएको छ।
झापा बेलडाँगी शिविरमा पुगेका रमेश सन्न्यासी भन्छन्, “म नेपालमै जन्मिएको हुँ तर अहिले न अमेरिकाको, न भुटानको नागरिक। परिचयपत्र छैन, भविष्य अनिश्चित छ।”
सन् २००७ देखि सुरु भएको तेस्रो देश पुनर्वास कार्यक्रमअन्तर्गत ९६ हजारभन्दा बढी भुटानी शरणार्थी अमेरिका पुगेका थिए। तर आप्रवासन कडाइ बढेपछि केहीलाई जेल सजायपछि अमेरिका निकाल्दै भुटान पठाइयो। भुटानले उनीहरूलाई अस्वीकार गरी भारत–नेपाल सीमाबाट फर्काइदिएपछि उनीहरू अहिले नेपालमै अड्किएका छन्।
नेपाल सरकारले भिसा वा राहदानीबिनै प्रवेश गरेको भन्दै उनीहरूलाई जरिवाना तोकेर पुनः निष्कासन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यसले उनीहरूलाई “तेहरो निष्कासन” (अमेरिकाबाट, भुटानबाट र अब नेपालबाट) मा पर्ने डर बढाएको छ।
मानवअधिकारकर्मीहरूले यसलाई गम्भीर मानवीय संकट भनेका छन्। उनीहरूका अनुसार शरणार्थीलाई आफ्नै देश अस्वीकार गर्दा र अन्य मुलुकले संरक्षण नदिँदा राज्यविहीनताको दुष्चक्र दोहोरिएको छ।
अमेरिका, भुटान र भारत यसबारे मौन छन् भने नेपाल कूटनीतिक पहलमार्फत समाधान खोज्ने तयारीमा रहेको बताएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थी निकाय (UNHCR) ले भने शरणार्थीलाई जोखिमपूर्ण मुलुकमा फर्काउन नहुने भन्दै घटनाको समीक्षा गरिरहेको छ।
