ट्रम्पको ‘कागजी बाघ’ टिप्पणीले माओको अमेरिकी विरोधी प्रचारको प्रतिध्वनि गर्यो
वाशिङ्टन- करिब ८० वर्षअघि चीनका नेता माओत्सेतुङले अमेरिकालाई ‘कागजी बाघ’ भनेर व्यङ्ग्य गरेका थिए। अहिले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोही शब्द प्रयोग गर्दै रूसमाथि व्यङ्ग्य गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति तताएको छ।
सेप्टेम्बर २३ मा ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्दै ट्रम्पले रूसलाई ‘कागजी बाघ’ भनेका थिए। त्यसपछि क्रेमलिनले तीव्र प्रतिक्रिया जनायो। मङ्गलबार अमेरिकी सेना अधिकारीहरूलाई सम्बोधन गर्दै ट्रम्पले पुनः प्रश्न उठाए —
“चार वर्षदेखि लडिरहेको युद्ध एक हप्तामै सकिनुपर्ने हो — के तपाईंहरू कागजी बाघ हौँ?”
बिहीबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले जवाफ फर्काउँदै भने, “हामी नाटोको सम्पूर्ण शक्ति विरुद्ध लडिरहेका छौँ र अघि बढिरहेका छौँ। यदि हामी कागजी बाघ हौँ भने, त्यसैअनुसार व्यवहार गर्न आउनुहोस्।”
यो वाक्यांशले फेरि पनि चिनियाँ क्रान्तिकारी इतिहासको माओकालीन प्रचार स्मरण गराएको छ। एसिया सोसाइटीका वरिष्ठ विश्लेषक जोन डेलुरीका अनुसार,
“ट्रम्पले माओको मनपर्ने अभिव्यक्ति उधारो लिएर रूसमाथि प्रहार गर्दा इतिहासकारका रूपमा मलाई हाँसो लाग्यो।”
माओले सन् १९४६ मा अमेरिकी पत्रकार अन्ना लुइस स्ट्रङसँगको अन्तर्वार्तामा अमेरिकी एटम बमलाई ‘कागजी बाघ’ भनेका थिए— शक्ति देखाउने तर वास्तविकता कमजोर रहेको प्रतीकका रूपमा।
यो शब्द ‘झिलाओहु’भन्ने चिनियाँ पदबाट आएको हो, जसको अर्थ हो ‘कागजको बाघ’। माओकालीन प्रचारमा यसले साम्राज्यवादी पश्चिम, विशेषतः अमेरिकालाई जनाउँथ्यो। माओले बारम्बार भनिरहेका थिए— “सबै प्रतिक्रियावादीहरू कागजी बाघ हुन्।”
सन् १९७० दशकमा अमेरिका–चीन सम्बन्ध सुधारसँगै यो प्रचार हराएको थियो, तर पछिल्ला वर्षहरूमा द्विपक्षीय तनाव बढेसँगै पुनः प्रयोगमा आएको छ। हालै चीनको विदेश मन्त्रालयले पनि अमेरिकाको नीति आलोचना गर्दै भनेको थियो—
“अमेरिका एउटा कागजी बाघ मात्रै हो, यसको ढोङमा नपर्नुहोस्।”
ट्रम्पको टिप्पणीसँगै यो पुरानो वाक्यांश पुनः वैश्विक राजनीतिक शब्दकोशमा फर्किएको छ। अमेरिकी मिडियामा समेत यसैलाई प्रतीकात्मक रूपमा प्रयोग गरिएको छ —
वासिङ्टन पोस्टका स्तम्भकार युजिन रोबिन्सनले ट्रम्पको विदेश नीति ‘कागजी बाघ’ भनेका थिए भने हार्वर्डका प्राध्यापक लरेन्स ट्राइबले ट्रम्पको आप्रवासन नीतिमा सोही शब्द प्रयोग गरेका थिए।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले अमेरिका र रूसबीच एकअर्कालाई ‘कागजी बाघ’ भन्न थालिएको बेला शक्ति सन्तुलनको नयाँ यथार्थ देखिँदैछ — र चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ भने मौन अवलोकनमा छन्।
