लिपुलेकबाट भारत-चीन व्यापार पुनः सुरु गर्ने तयारी, बालेन सरकारलाई कूटनीतिक चुनौती

काठमाडौं- भारत र चीनले नेपालको दाबी रहेको लिपुलेक क्षेत्र प्रयोग गर्दै आगामी जुनदेखि सीमा व्यापार पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी गरेका छन्। भारतीय समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार, भारतको विदेश मन्त्रालयले ‘नो अब्जेक्सन सर्टिफिकेट’ (NOC) जारी गरेपछि उत्तराखण्डको पिथौरागढस्थित लिपुलेक भन्ज्याङ हुँदै व्यापार सुरु गर्ने प्रक्रिया अघि बढेको हो। कोभिड-१९ का कारण विगत ६ वर्षदेखि ठप्प रहेको यो नाकालाई भारतले सन् १९५४ देखिकै निरन्तरता भन्दै आएको छ।

नेपालले सन् २०२० मा कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरालाई समेटेर नयाँ नक्सा जारी गरेपछि यो क्षेत्र तीव्र विवादको केन्द्र बनेको छ। सन् १८१६ को सुगौली सन्धिअनुसार महाकाली नदीको मुहान लिम्पियाधुरा नै आधिकारिक सीमा भएकोले त्यसभन्दा पूर्वका सबै भूभाग नेपालको हुने दाबी गर्दै नेपालले पटक-पटक भारत र चीनलाई कूटनीतिक नोट पठाएर विरोध जनाउँदै आएको छ। नेपाललाई जानकारी नदिई दुई देशबीच भएको यो व्यापारिक सम्झौता मान्य नहुने नेपालको अडान रहँदै आएको छ।

यस्तो संवेदनशील समयमा नेपालमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह (बालेन) को नेतृत्वमा नयाँ सरकार बन्ने तयारी भइरहेको छ। झन्डै दुईतिहाइ बहुमतसहित सत्तामा पुग्न लागेका बालेनका लागि दशकौँदेखिको यो सीमा विवाद सुल्झाउनु र ऐतिहासिक दस्ताबेजका आधारमा नेपाली भूमि फिर्ता ल्याउनु प्रमुख कूटनीतिक परीक्षा हुने देखिएको छ। नयाँ सरकारले भारत र चीनसँगको यो त्रिपक्षीय विवादलाई कसरी सम्बोधन गर्छ भन्नेमा धेरैको ध्यान मोडिएको छ।